W świątyniach w Indiach zachowujesz się tak, jak sam oczekujesz od gościa w swoim kościele: zdejmujesz buty, ubierasz się skromnie, mówisz cicho, niczego nie dotykasz bez zaproszenia i pytasz, zanim zrobisz zdjęcie. Reszta zależy od tego, czy wchodzisz do świątyni hinduistycznej, sikhijskiej gurdwary, meczetu czy świątyni dżinijskiej, bo każda religia ma swoje zwyczaje.

Ten poradnik dotyczy wyłącznie miejsc kultu. Ogólne zasady podróżowania po Indiach znajdziesz w poradniku pierwszy raz w Indiach.

Krótka odpowiedź

  • Buty zostają przed wejściem prawie wszędzie. W gurdwarach zdejmuje się zwykle także skarpety i obmywa stopy.
  • Ramiona i kolana zakryte, a w gurdwarach także głowa (w meczetach kobiety).
  • Nie dotykaj posągów i nie kieruj stóp w stronę bóstwa ani ludzi.
  • Zdjęcia tylko za zgodą. W wielu świątyniach telefon i aparat zostają w depozycie, a przy stosach kremacyjnych w Waranasi zdjęć nie robi się nigdy.
  • Niektóre świątynie wpuszczają tylko hinduistów, np. świątynia Jagannatha w Puri. To się szanuje, nie negocjuje.

Zasady wspólne dla wszystkich miejsc kultu

Buty i skarpety

Buty zostawia się przed wejściem, zwykle w przechowalni przy bramie. Skarpety w większości świątyń możesz zostawić na nogach i to się przydaje, bo kamień i marmur w południe potrafią parzyć. Wyjątkiem są gurdwary, gdzie zwykle wchodzi się boso, po obmyciu stóp. Zabierz buty, które zdejmiesz bez schylania się i sznurowania.

Strój

Zakryte ramiona i kolana, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, a w torbie lekka chusta na głowę. Szczegółową listę ubrań znajdziesz w części strój do świątyń naszego poradnika o pakowaniu.

Ręce i stopy

Rzeczy podaje się i przyjmuje prawą ręką albo obiema. Lewa ręka sama nie służy do podawania. Gdy siadasz na posadzce, nie kieruj podeszew stóp w stronę bóstwa, ołtarza ani innych ludzi. Najprościej podwinąć nogi pod siebie albo ułożyć je bokiem.

Posągi i przedmioty rytualne

Posągów bóstw nie dotykasz. Zwykle robią to tylko kapłani w czasie obrzędu. Dotyczy to też lamp i ofiar złożonych przez wiernych, chyba że ktoś wyraźnie Cię zaprosi.

Zdjęcia i telefon

Zasady są różne w każdym miejscu. W jednej świątyni fotografować wolno, w drugiej za opłatą, w trzeciej telefon i aparat trzeba zostawić w depozycie przed wejściem. Nigdy nie fotografuj ludzi w czasie modlitwy bez ich zgody. Telefon wycisz, a rozmowy zostaw na zewnątrz.

Świątynie hinduistyczne

To najczęstszy typ świątyni na trasie i ten, który na początku najbardziej zaskakuje. Hinduistyczna świątynia nie jest cichym kościołem: bywa głośna, pełna dzwonów, śpiewu, kwiatów i ludzi, którzy przyszli na chwilę w drodze do pracy.

Darśan i kolejka

Wierni przychodzą przede wszystkim na darśan, czyli żeby zobaczyć wizerunek bóstwa w najświętszym pomieszczeniu świątyni. W dużych świątyniach ustawia się do tego kolejka, czasem długa. Turysta nie musi w niej stać, jeśli nie chce, ale nie przepycha się do przodu i nie zatrzymuje ruchu przed samym ołtarzem.

Ofiary i prasad

Przy wejściu sprzedaje się kwiaty, słodycze i kokosy na ofiarę. Nie musisz niczego kupować. Jeśli kapłan albo wierny poda Ci prasad, czyli poświęcony pokarm, przyjmij go prawą ręką. Odmowa albo wyrzucenie prasadu uchodzi za brak szacunku, więc jeśli nie chcesz go jeść, po prostu przekaż go komuś dalej.

Ciemny posąg bóstwa przystrojony pomarańczowymi girlandami z kwiatów, na złoto-czarnym cokole w małej kapliczce, na pierwszym planie mosiężne naczynia na ofiary
Mała kapliczka z ofiarami przed posągiem. Patrzysz, ale niczego nie dotykasz.

Kapłani i datki

W popularnych świątyniach zdarza się, że ktoś w stroju kapłana zaprasza do „specjalnego błogosławieństwa”, a potem prosi o datek, czasem wysoki. Możesz uprzejmie podziękować i odejść, bez tłumaczenia się. Jeśli chcesz coś dać, wrzuć pieniądze do skarbony świątyni.

Okrążanie

Sanktuarium obchodzi się zgodnie z ruchem wskazówek zegara, tak żeby bóstwo było po Twojej prawej stronie. Jeśli nie wiesz, w którą stronę iść, idź za wiernymi.

Gdzie turysta nie wejdzie

Część świątyń wpuszcza wyłącznie hinduistów. Najbardziej znany przykład to świątynia Jagannatha w Puri. W innych, jak w Złotej Świątyni Kashi Vishwanath w Waranasi, zasady dla cudzoziemców bywają zmieniane, a telefony i torby zostają w depozycie. Pilot sprawdza aktualne warunki na miejscu, więcej piszemy w poradniku Waranasi - co zobaczyć.

Świątynie z polskim pilotem: w Perłach Północnych Indii są Jama Masjid w Delhi, świątynia Lakshmi Narayan w Orchhy, świątynie Khajuraho z listy UNESCO, Ganga Aarti w Waranasi i buddyjski Sarnath. 12 dni, od 900 €, przewidywany termin: 10 marca 2027.

Wyślij mi program

Gurdwary - świątynie sikhów

Gurdwara jest otwarta dla każdego, niezależnie od wyznania. Zasady są proste i wszędzie podobne:

  • Głowa nakryta, u kobiet i u mężczyzn. Chusty zwykle leżą przy wejściu.
  • Buty, a zwykle też skarpety, zostawia się w przechowalni, a dłonie i stopy obmywa przed wejściem.
  • Tytoń, alkohol i inne używki są na terenie całkowicie zakazane. Papierosy zostaw w hotelu.
  • Staw (sarowar) jest święty, więc nie wolno go zanieczyszczać.

Przy każdej gurdwarze działa langar, czyli darmowa kuchnia wspólnotowa. Wolontariusze wydają posiłek każdemu, kto przyjdzie, a je się razem, siedząc na podłodze. Jedzenie jest zawsze wegetariańskie.

W Złotej Świątyni w Amritsarze w sanktuarium nie wolno fotografować, a filmowanie jest zakazane; zdjęcia na obejściu wokół stawu bywają tolerowane, ale zasady się zmieniają, więc pytaj obsługę. Siedząc wokół stawu, nogi trzyma się podwinięte. Amritsar jest w programie wyprawy Kaszmir: Złota Dolina Indii, a Gurudwarę Bangla Sahib w Delhi opisujemy w poradniku Delhi - co zobaczyć.

Święty staw sarowar otoczony białymi krużgankami przy gurdwarze w Delhi, pochmurne niebo
Sarowar przy gurdwarze w Delhi. Wokół stawu chodzi się boso i z nakrytą głową.

Meczety - Jama Masjid w Delhi

Najczęściej odwiedzany meczet na naszych trasach to Jama Masjid w Starym Delhi, zbudowany przez Szahdżahana w połowie XVII wieku. Turyści wchodzą tylko poza porami modlitw. Buty zostają przy wejściu. Osobom w krótkich spodniach albo z odkrytymi ramionami wypożycza się okrycie, a kobietom przyda się chusta na głowę. Fotografowanie aparatem lub telefonem bywa dodatkowo płatne.

Świątynie dżinijskie i miejsca buddyjskie

Dżinizm kładzie ogromny nacisk na niekrzywdzenie żywych istot, dlatego w świątyniach dżinijskich obowiązuje zakaz wnoszenia przedmiotów ze skóry: pasków, portfeli, torebek. Podobny zakaz spotkasz też w części świątyń hinduistycznych. W słynnych świątyniach Dilwara na górze Abu zakazane są też aparaty i telefony, a turyści wchodzą dopiero po porannych modłach wiernych. Na trasie Złotych Miast Radżastanu jest dżinijska świątynia Bhandasar w Bikanerze - pasek i portfel najlepiej zostawić w hotelu albo w pojeździe.

W Sarnath pod Waranasi, gdzie według tradycji Budda wygłosił pierwsze kazanie, stoi stupa Dhamek. Pielgrzymi z całej Azji obchodzą ją zgodnie z ruchem wskazówek zegara, często w ciszy albo z cichą modlitwą. Jeśli chcesz obejść stupę, dołącz do nich i nie idź pod prąd.

Ghaty i kremacje w Waranasi

Ghaty to nie świątynia z dachem, ale całe nabrzeże Gangesu jest dla hindusów święte. Na ghatach kremacyjnych, przede wszystkim na Manikarnice, nie robi się zdjęć ani filmów. Można patrzeć z dystansu i w ciszy, a jeśli to za dużo, odejść. Nie reaguj na „przewodników”, którzy opowiadają o kremacjach, a potem proszą o datek „na drewno”. Wieczorna ceremonia Ganga Aarti na ghacie Dashashwamedh jest publiczna i zdjęcia robią tam wszyscy, ale nie wchodź kapłanom w kadr i nie przepychaj się do pierwszego rzędu.

Khajuraho i Orchha - świątynie jako zabytki

Świątynie Khajuraho, wpisane na listę UNESCO w 1986 roku, zwiedza się dziś przede wszystkim jako zabytek: z biletem, z przewodnikiem, po trawnikach zachodniej grupy świątyń. Zasady są jak w muzeum pod gołym niebem: nie dotykaj rzeźb, nie wspinaj się na ściany i nie opieraj się o nie do zdjęcia. Wyjątkiem jest świątynia Matangeśwara, w której wciąż odprawia się nabożeństwa, więc tam obowiązują zasady czynnej świątyni. Podobnie zwiedza się głównie jako zabytek świątynię Lakshmi Narayan w Orchhy, znaną z malowideł na ścianach i sufitach. Malowideł nie dotykaj.

Zasady w pigułce

MiejsceButyGłowaZdjęciaCo jeszcze
Świątynia hinduistycznazdjęte, skarpety zwykle OKzwykle bez nakryciaróżnie, często zakaz w sanktuariumprasad prawą ręką, okrążanie w prawo
Gurdwarazdjęte, zwykle też skarpetynakryta, wszyscypytaj; w Amritsarze zakaz w sanktuarium i filmowaniaobmyte stopy, zakaz tytoniu i alkoholu
Meczetzdjętekobiety nakrytabywa płatnetylko poza porami modlitw
Świątynia dżinijskazdjętezwykle bez nakryciaczęsto zakaznic ze skóry
Stupa buddyjskazależnie od miejscabez nakryciapytaj przy wejściuokrążanie zgodnie z ruchem wskazówek zegara
Ghaty kremacyjnebez zmianbez nakrycianigdycisza, dystans, bez „przewodników”
Khajuraho (zabytek)według obsługibez nakryciawedług regulaminu zabytkubilet, nie wspinać się na rzeźby

To zasady ogólne. W konkretnym miejscu zawsze decyduje regulamin przy wejściu i obsługa świątyni.

Jak to wygląda na wyprawie

Świątynie są w programie większości naszych wypraw. Na Perłach Północnych Indii to Jama Masjid w Delhi, Orchha, Khajuraho, Waranasi i Sarnath. Po drodze jest też Jaipur, o którym piszemy w poradniku Jaipur - co zobaczyć. Jeśli najważniejsze są dla Ciebie właśnie miejsca kultu, zajrzyj na stronę pielgrzymki do Indii.

Przy grupie od 10 osób jedzie z Wami polski pilot, który na miejscu podpowiada, co zdjąć, co zostawić w pojeździe i gdzie wolno robić zdjęcia. Mniejsze grupy mają stałą opiekę zdalną po polsku i całodobowe wsparcie zespołu Abyss Tours na miejscu.

Źródła

Najczęściej zadawane pytania

Czy w świątyni w Indiach trzeba zdjąć skarpety?

W większości świątyń hinduistycznych i w meczetach skarpety można zostawić, co pomaga na rozgrzanej posadzce. W gurdwarach zwykle zdejmuje się buty razem ze skarpetami i obmywa stopy przed wejściem.

Czy można robić zdjęcia w indyjskich świątyniach?

To zależy od miejsca. W części świątyń wolno, w części za opłatą, a w wielu telefon i aparat trzeba zostawić w depozycie. Nigdy nie fotografuje się ludzi w czasie modlitwy bez zgody ani stosów kremacyjnych w Waranasi.

Czy turysta może wejść do każdej świątyni w Indiach?

Nie. Część świątyń wpuszcza wyłącznie hinduistów, najbardziej znany przykład to świątynia Jagannatha w Puri. Gurdwary są natomiast otwarte dla wszystkich, niezależnie od wyznania.

Co zrobić, gdy kapłan w świątyni prosi o pieniądze?

Możesz uprzejmie podziękować i odejść, nie musisz się tłumaczyć. Jeśli chcesz wesprzeć świątynię, wrzuć datek do skarbony.

Czy w gurdwarze można zjeść za darmo?

Tak. W kuchni wspólnotowej langar wolontariusze wydają darmowy, wegetariański posiłek każdemu, kto przyjdzie. Je się razem, siedząc na podłodze.

Dlaczego do świątyni dżinijskiej nie można wejść z paskiem ze skóry?

Dżinizm zakazuje krzywdzenia żywych istot, dlatego przedmioty ze skóry, takie jak paski, portfele i torebki, nie mogą wejść na teren świątyni. Najlepiej zostawić je w hotelu albo w autokarze.

Świątynie północnych Indii z polskim pilotem

Perły Północnych Indii: 12 dni od Jama Masjid w Delhi przez Orchhę i Khajuraho po Ganga Aarti w Waranasi i Sarnath. Od 900 €, przewidywany termin: 10 marca 2027. Zapytaj o program.

Czytaj dalej

Kolejne poradniki

→ Waranasi - co zobaczyć → Delhi - co zobaczyć → Co spakować do Indii → Pierwszy raz w Indiach → Wróć do wszystkich poradników