W świątyniach w Indiach zachowujesz się tak, jak sam oczekujesz od gościa w swoim kościele: zdejmujesz buty, ubierasz się skromnie, mówisz cicho, niczego nie dotykasz bez zaproszenia i pytasz, zanim zrobisz zdjęcie. Reszta zależy od tego, czy wchodzisz do świątyni hinduistycznej, sikhijskiej gurdwary, meczetu czy świątyni dżinijskiej, bo każda religia ma swoje zwyczaje.
Ten poradnik dotyczy wyłącznie miejsc kultu. Ogólne zasady podróżowania po Indiach znajdziesz w poradniku pierwszy raz w Indiach.
Buty zostawia się przed wejściem, zwykle w przechowalni przy bramie. Skarpety w większości świątyń możesz zostawić na nogach i to się przydaje, bo kamień i marmur w południe potrafią parzyć. Wyjątkiem są gurdwary, gdzie zwykle wchodzi się boso, po obmyciu stóp. Zabierz buty, które zdejmiesz bez schylania się i sznurowania.
Zakryte ramiona i kolana, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, a w torbie lekka chusta na głowę. Szczegółową listę ubrań znajdziesz w części strój do świątyń naszego poradnika o pakowaniu.
Rzeczy podaje się i przyjmuje prawą ręką albo obiema. Lewa ręka sama nie służy do podawania. Gdy siadasz na posadzce, nie kieruj podeszew stóp w stronę bóstwa, ołtarza ani innych ludzi. Najprościej podwinąć nogi pod siebie albo ułożyć je bokiem.
Posągów bóstw nie dotykasz. Zwykle robią to tylko kapłani w czasie obrzędu. Dotyczy to też lamp i ofiar złożonych przez wiernych, chyba że ktoś wyraźnie Cię zaprosi.
Zasady są różne w każdym miejscu. W jednej świątyni fotografować wolno, w drugiej za opłatą, w trzeciej telefon i aparat trzeba zostawić w depozycie przed wejściem. Nigdy nie fotografuj ludzi w czasie modlitwy bez ich zgody. Telefon wycisz, a rozmowy zostaw na zewnątrz.
To najczęstszy typ świątyni na trasie i ten, który na początku najbardziej zaskakuje. Hinduistyczna świątynia nie jest cichym kościołem: bywa głośna, pełna dzwonów, śpiewu, kwiatów i ludzi, którzy przyszli na chwilę w drodze do pracy.
Wierni przychodzą przede wszystkim na darśan, czyli żeby zobaczyć wizerunek bóstwa w najświętszym pomieszczeniu świątyni. W dużych świątyniach ustawia się do tego kolejka, czasem długa. Turysta nie musi w niej stać, jeśli nie chce, ale nie przepycha się do przodu i nie zatrzymuje ruchu przed samym ołtarzem.
Przy wejściu sprzedaje się kwiaty, słodycze i kokosy na ofiarę. Nie musisz niczego kupować. Jeśli kapłan albo wierny poda Ci prasad, czyli poświęcony pokarm, przyjmij go prawą ręką. Odmowa albo wyrzucenie prasadu uchodzi za brak szacunku, więc jeśli nie chcesz go jeść, po prostu przekaż go komuś dalej.
W popularnych świątyniach zdarza się, że ktoś w stroju kapłana zaprasza do „specjalnego błogosławieństwa”, a potem prosi o datek, czasem wysoki. Możesz uprzejmie podziękować i odejść, bez tłumaczenia się. Jeśli chcesz coś dać, wrzuć pieniądze do skarbony świątyni.
Sanktuarium obchodzi się zgodnie z ruchem wskazówek zegara, tak żeby bóstwo było po Twojej prawej stronie. Jeśli nie wiesz, w którą stronę iść, idź za wiernymi.
Część świątyń wpuszcza wyłącznie hinduistów. Najbardziej znany przykład to świątynia Jagannatha w Puri. W innych, jak w Złotej Świątyni Kashi Vishwanath w Waranasi, zasady dla cudzoziemców bywają zmieniane, a telefony i torby zostają w depozycie. Pilot sprawdza aktualne warunki na miejscu, więcej piszemy w poradniku Waranasi - co zobaczyć.
Świątynie z polskim pilotem: w Perłach Północnych Indii są Jama Masjid w Delhi, świątynia Lakshmi Narayan w Orchhy, świątynie Khajuraho z listy UNESCO, Ganga Aarti w Waranasi i buddyjski Sarnath. 12 dni, od 900 €, przewidywany termin: 10 marca 2027.
Wyślij mi programGurdwara jest otwarta dla każdego, niezależnie od wyznania. Zasady są proste i wszędzie podobne:
Przy każdej gurdwarze działa langar, czyli darmowa kuchnia wspólnotowa. Wolontariusze wydają posiłek każdemu, kto przyjdzie, a je się razem, siedząc na podłodze. Jedzenie jest zawsze wegetariańskie.
W Złotej Świątyni w Amritsarze w sanktuarium nie wolno fotografować, a filmowanie jest zakazane; zdjęcia na obejściu wokół stawu bywają tolerowane, ale zasady się zmieniają, więc pytaj obsługę. Siedząc wokół stawu, nogi trzyma się podwinięte. Amritsar jest w programie wyprawy Kaszmir: Złota Dolina Indii, a Gurudwarę Bangla Sahib w Delhi opisujemy w poradniku Delhi - co zobaczyć.
Najczęściej odwiedzany meczet na naszych trasach to Jama Masjid w Starym Delhi, zbudowany przez Szahdżahana w połowie XVII wieku. Turyści wchodzą tylko poza porami modlitw. Buty zostają przy wejściu. Osobom w krótkich spodniach albo z odkrytymi ramionami wypożycza się okrycie, a kobietom przyda się chusta na głowę. Fotografowanie aparatem lub telefonem bywa dodatkowo płatne.
Dżinizm kładzie ogromny nacisk na niekrzywdzenie żywych istot, dlatego w świątyniach dżinijskich obowiązuje zakaz wnoszenia przedmiotów ze skóry: pasków, portfeli, torebek. Podobny zakaz spotkasz też w części świątyń hinduistycznych. W słynnych świątyniach Dilwara na górze Abu zakazane są też aparaty i telefony, a turyści wchodzą dopiero po porannych modłach wiernych. Na trasie Złotych Miast Radżastanu jest dżinijska świątynia Bhandasar w Bikanerze - pasek i portfel najlepiej zostawić w hotelu albo w pojeździe.
W Sarnath pod Waranasi, gdzie według tradycji Budda wygłosił pierwsze kazanie, stoi stupa Dhamek. Pielgrzymi z całej Azji obchodzą ją zgodnie z ruchem wskazówek zegara, często w ciszy albo z cichą modlitwą. Jeśli chcesz obejść stupę, dołącz do nich i nie idź pod prąd.
Ghaty to nie świątynia z dachem, ale całe nabrzeże Gangesu jest dla hindusów święte. Na ghatach kremacyjnych, przede wszystkim na Manikarnice, nie robi się zdjęć ani filmów. Można patrzeć z dystansu i w ciszy, a jeśli to za dużo, odejść. Nie reaguj na „przewodników”, którzy opowiadają o kremacjach, a potem proszą o datek „na drewno”. Wieczorna ceremonia Ganga Aarti na ghacie Dashashwamedh jest publiczna i zdjęcia robią tam wszyscy, ale nie wchodź kapłanom w kadr i nie przepychaj się do pierwszego rzędu.
Świątynie Khajuraho, wpisane na listę UNESCO w 1986 roku, zwiedza się dziś przede wszystkim jako zabytek: z biletem, z przewodnikiem, po trawnikach zachodniej grupy świątyń. Zasady są jak w muzeum pod gołym niebem: nie dotykaj rzeźb, nie wspinaj się na ściany i nie opieraj się o nie do zdjęcia. Wyjątkiem jest świątynia Matangeśwara, w której wciąż odprawia się nabożeństwa, więc tam obowiązują zasady czynnej świątyni. Podobnie zwiedza się głównie jako zabytek świątynię Lakshmi Narayan w Orchhy, znaną z malowideł na ścianach i sufitach. Malowideł nie dotykaj.
| Miejsce | Buty | Głowa | Zdjęcia | Co jeszcze |
|---|---|---|---|---|
| Świątynia hinduistyczna | zdjęte, skarpety zwykle OK | zwykle bez nakrycia | różnie, często zakaz w sanktuarium | prasad prawą ręką, okrążanie w prawo |
| Gurdwara | zdjęte, zwykle też skarpety | nakryta, wszyscy | pytaj; w Amritsarze zakaz w sanktuarium i filmowania | obmyte stopy, zakaz tytoniu i alkoholu |
| Meczet | zdjęte | kobiety nakryta | bywa płatne | tylko poza porami modlitw |
| Świątynia dżinijska | zdjęte | zwykle bez nakrycia | często zakaz | nic ze skóry |
| Stupa buddyjska | zależnie od miejsca | bez nakrycia | pytaj przy wejściu | okrążanie zgodnie z ruchem wskazówek zegara |
| Ghaty kremacyjne | bez zmian | bez nakrycia | nigdy | cisza, dystans, bez „przewodników” |
| Khajuraho (zabytek) | według obsługi | bez nakrycia | według regulaminu zabytku | bilet, nie wspinać się na rzeźby |
To zasady ogólne. W konkretnym miejscu zawsze decyduje regulamin przy wejściu i obsługa świątyni.
Świątynie są w programie większości naszych wypraw. Na Perłach Północnych Indii to Jama Masjid w Delhi, Orchha, Khajuraho, Waranasi i Sarnath. Po drodze jest też Jaipur, o którym piszemy w poradniku Jaipur - co zobaczyć. Jeśli najważniejsze są dla Ciebie właśnie miejsca kultu, zajrzyj na stronę pielgrzymki do Indii.
Przy grupie od 10 osób jedzie z Wami polski pilot, który na miejscu podpowiada, co zdjąć, co zostawić w pojeździe i gdzie wolno robić zdjęcia. Mniejsze grupy mają stałą opiekę zdalną po polsku i całodobowe wsparcie zespołu Abyss Tours na miejscu.
W większości świątyń hinduistycznych i w meczetach skarpety można zostawić, co pomaga na rozgrzanej posadzce. W gurdwarach zwykle zdejmuje się buty razem ze skarpetami i obmywa stopy przed wejściem.
To zależy od miejsca. W części świątyń wolno, w części za opłatą, a w wielu telefon i aparat trzeba zostawić w depozycie. Nigdy nie fotografuje się ludzi w czasie modlitwy bez zgody ani stosów kremacyjnych w Waranasi.
Nie. Część świątyń wpuszcza wyłącznie hinduistów, najbardziej znany przykład to świątynia Jagannatha w Puri. Gurdwary są natomiast otwarte dla wszystkich, niezależnie od wyznania.
Możesz uprzejmie podziękować i odejść, nie musisz się tłumaczyć. Jeśli chcesz wesprzeć świątynię, wrzuć datek do skarbony.
Tak. W kuchni wspólnotowej langar wolontariusze wydają darmowy, wegetariański posiłek każdemu, kto przyjdzie. Je się razem, siedząc na podłodze.
Dżinizm zakazuje krzywdzenia żywych istot, dlatego przedmioty ze skóry, takie jak paski, portfele i torebki, nie mogą wejść na teren świątyni. Najlepiej zostawić je w hotelu albo w autokarze.
Perły Północnych Indii: 12 dni od Jama Masjid w Delhi przez Orchhę i Khajuraho po Ganga Aarti w Waranasi i Sarnath. Od 900 €, przewidywany termin: 10 marca 2027. Zapytaj o program.