Waranasi — co zobaczyć i jak się przygotować na najbardziej niezwykłe miasto Indii

Waranasi jest miejscem, po którym ludzie dzielą się na dwie grupy: tych, którzy chcą wracać, i tych, którzy potrzebują tygodnia, żeby to przetrawić. Trzeciej grupy nie ma — nikt nie wyjeżdża stąd obojętny. To najświętsze miasto hinduizmu, jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast świata i miejsce, w którym życie, modlitwa i śmierć dzieją się obok siebie na jednym brzegu rzeki.

Ten poradnik mówi, co warto zobaczyć, jak to zrobić z szacunkiem i na co się nastawić, żeby Waranasi Cię zachwyciło, a nie przytłoczyło.

Krótka odpowiedź: co koniecznie

• Rejs łodzią po Gangesie o świcie — najważniejsze doświadczenie w mieście.
• Ceremonia Ganga Aarti na ghacie Dashashwamedh o zmierzchu.
• Spacer po ghatach i wąskich uliczkach starego miasta.
• Sarnath — miejsce pierwszego kazania Buddy, 10 km od centrum.

Na to wszystko potrzebujesz dwóch noclegów: jeden wieczór na Aarti, jeden poranek na rejs, dzień na Sarnath i stare miasto. Jedna noc to za mało, bo najlepsze rzeczy dzieją się o zmierzchu i o świcie.

Ghaty — brzeg, na którym toczy się całe miasto

Ghaty to kamienne schody schodzące do Gangesu — jest ich ponad osiemdziesiąt, ciągną się kilka kilometrów wzdłuż zachodniego brzegu. Rano ludzie się tu kąpią, modlą, piorą, ćwiczą jogę i grają w krykieta; wieczorem zapalają lampki. Kilka, które warto znać:

• Dashashwamedh — główny, najbardziej ruchliwy ghat i miejsce wieczornej ceremonii Ganga Aarti.
• Manikarnika — główny ghat kremacyjny. Stosy płoną tu przez całą dobę, a drewno waży się na wielkich wagach tuż obok. Więcej o tym, jak się tu zachować, niżej.
• Harishchandra — drugi, mniejszy ghat kremacyjny na południu.
• Assi — spokojniejszy, południowy koniec; poranna ceremonia i kawiarnie w okolicy.
• Panchganga — z meczetem Aurangzeba górującym nad brzegiem, dobry punkt widokowy.

Najlepszy sposób na ghaty to przejść je pieszo od Assi do Manikarniki (ok. 3 km) wcześnie rano albo późnym popołudniem — w południe kamienie nagrzewają się i robi się tłoczno.

Rejs po Gangesie o świcie

Łódź odbija jeszcze przed wschodem słońca — zimą to około szóstej rano. Płynie się powoli wzdłuż ghatów, patrząc, jak miasto budzi się na brzegu, a pierwsze promienie słońca kładą się na piaskowcu pałaców. Po drodze wioślarz podpłynie do ghatów kremacyjnych (z daleka) i zatrzyma się, żebyś mógł puścić na wodę lampkę z kwiatami — to diya, za kilka rupii, od kobiet sprzedających je na schodach.

Ważne: wybieraj tradycyjną łódź wiosłową, nie motorówkę — cisza jest tu połową doświadczenia. W naszych wyprawach rejs jest w programie, z łodzią zarezerwowaną wcześniej, więc nie trzeba negocjować z wioślarzami na brzegu.

Ganga Aarti — wieczorna ceremonia

Każdego wieczoru o zmierzchu (zimą ok. 18:00, latem ok. 19:00) na ghacie Dashashwamedh kilku młodych kapłanów odprawia Ganga Aarti — ofiarowanie ognia rzece. Dzwonki, konchy, śpiew, wielkie mosiężne lampy z płonącą kamforą unoszone w zsynchronizowanych ruchach, dym kadzideł i tłum liczony w tysiącach. Trwa to około 45 minut.

Jak oglądać:

• Z łodzi na rzece — najlepszy widok i najmniej tłoku. Łodzie ustawiają się naprzeciw ghatu jak amfiteatr.
• Z brzegu — trzeba przyjść godzinę wcześniej, żeby mieć miejsce. Bardziej intensywnie, bliżej ludzi.
• Z tarasów budynków przy ghacie — czasem za drobną opłatą; wygodnie, ale z dystansu.

Po ceremonii tłum rozchodzi się przez wąskie uliczki — trzymaj się grupy i pilota, bo w tłumie łatwo się zgubić, a telefon w Waranasi po zmroku nie zawsze ma zasięg.

Ghaty kremacyjne — jak się zachować

Dla wielu osób to najtrudniejszy punkt wizyty i jednocześnie ten, który najwięcej mówi o Indiach. Hindusi wierzą, że śmierć w Waranasi i kremacja nad Gangesem uwalnia z cyklu wcieleń — dlatego przyjeżdżają tu umierać z całego kraju. Stosy na Manikarnice płoną bez przerwy, a ceremonia jest publiczna, prowadzona przez najbliższych mężczyzn z rodziny.

Można na to patrzeć, z dystansu i w ciszy. Kilka zasad, których się trzymamy:

• Żadnych zdjęć ani filmów — to bezwzględne. Aparat schowany, telefon w kieszeni.
• Nie podchodź blisko stosów i nie wchodź między żałobników.
• Nie reaguj na „przewodników" oferujących opowieść o kremacjach i proszących o datek „na drewno dla biednych". To utrwalony naciągacki schemat.
• Jeśli to dla Ciebie za dużo — po prostu odejdź. Nikt nie oczekuje, że będziesz patrzeć.

Stare miasto i Złota Świątynia

Za ghatami zaczyna się labirynt uliczek szerokich na dwie osoby, w których mijasz krowy, riksze rowerowe, sprzedawców paanu, warsztaty jedwabników i małe świątynie. Nie da się go zwiedzić „według planu" — trzeba się w nim po prostu zgubić na godzinę, najlepiej z kimś, kto zna drogę powrotną.

Sercem starego miasta jest Kashi Vishwanath — Złota Świątynia poświęcona Śiwie, jedno z najważniejszych miejsc hinduizmu. Jej wieże pokryto złotem w XIX wieku. Od 2021 roku prowadzi do niej szeroki korytarz od strony rzeki, który uprościł dostęp. Obcokrajowcy są wpuszczani po okazaniu paszportu, ale zasady bywają zmieniane, a torby, telefony, aparaty i przedmioty skórzane trzeba zostawić w depozycie — pilot sprawdza aktualne warunki na miejscu.

Warto też zajrzeć do świątyni Bharat Mata z wielką marmurową mapą Indii zamiast posągu bóstwa, oraz — jeśli macie czas — do nowej świątyni Vishwanath na kampusie uniwersytetu BHU, otwartej dla wszystkich.

Sarnath — pierwsze kazanie Buddy

Dziesięć kilometrów od zgiełku ghatów leży Sarnath, gdzie Budda wygłosił pierwsze kazanie po osiągnięciu oświecenia — około V wieku p.n.e. Dziś to spokojny park archeologiczny z ruinami klasztorów, stupą Dhamek (28 m średnicy, blisko 44 m wysokości) i miejscem, w którym stała kolumna Aśoki. Jej kapitel z czterema lwami — dziś godło Indii — można zobaczyć w tutejszym muzeum.

Sarnath to dobra przeciwwaga dla intensywności Waranasi: cisza, zieleń, pielgrzymi w pomarańczowych i bordowych szatach z całej Azji. Wystarczy pół dnia, najlepiej po porannym rejsie.

Jedzenie i zakupy

Waranasi słynie z lassi (najsłynniejszy lokal w starym mieście podaje je w glinianych kubkach z owocami), z kachori na śniadanie, z malaiyo — pianki mlecznej dostępnej tylko zimą — i z paanu, liścia betelu z przyprawami, który jest tu rytuałem, nie przekąską. Więcej o jedzeniu w Indiach i o tym, jak jeść bezpiecznie, piszemy w poradniku jedzenie w Indiach.

Zakupowo miasto to jedwab Banarasi — sari i szale tkane od stuleci, jedne z najlepszych w Indiach. Prawdziwy jedwab kupuj w sprawdzonych warsztatach lub w państwowym emporium, nie u naganiacza z ulicy; pilot wskaże miejsca, w których cena odpowiada jakości.

Kiedy jechać i jak dojechać

Najlepszy czas to październik–marzec. Grudzień i styczeń bywają mgliste o poranku, co czasem opóźnia loty i lekko psuje widok podczas rejsu, ale za to jest chłodno i przyjemnie. Od kwietnia temperatura przekracza 40°C, a w monsun (lipiec–wrzesień) rzeka podnosi się i zalewa dolne ghaty — rejsy są wtedy zawieszane. Jeśli terminy się zgadzają, w listopadzie wypada Dev Deepawali — noc, gdy wszystkie ghaty oświetla ponad milion lampek.

Do Waranasi dojeżdża się nocnym pociągiem z Agry (ok. 12 godzin, wagony sypialne z klimatyzacją — bezpieczne i wygodniejsze, niż się wydaje) albo samolotem z Delhi, Khajuraho czy Bombaju. Więcej o porach roku w całych Indiach: kiedy najlepiej jechać do Indii.

Praktyczne wskazówki

• Buty łatwe do zdjęcia — świątynie, a często też domy i sklepy z jedwabiem.
• Ubranie zakrywające ramiona i kolana. To miasto pielgrzymów, nie kurort.
• Nie kąp się w Gangesie. Rzeka jest święta, ale zanieczyszczona — wystarczy dotknąć wody z łodzi, jeśli chcesz mieć swój gest.
• Uważaj na małpy na ghatach i przy świątyniach — nie noś jedzenia w ręku.
• Drobne banknoty na lampki, herbatę i pilnowanie butów. O pieniądzach w Indiach piszemy osobno: pieniądze w Indiach.
• Cierpliwość wobec tłumu. Waranasi jest ciasne i głośne; to część jego natury, nie usterka.

Jeśli to Twoja pierwsza podróż do Indii, Waranasi zostaw na koniec trasy — tak, jak jest w naszych programach. Po Delhi, Jaipurze i Agrze jesteś już na nie gotowy. Jak ułożyć taki wyjazd, opisujemy w poradniku pierwszy raz w Indiach.

Najczęściej zadawane pytania