Radżastan — co zobaczyć: forty, pustynia, niebieskie i złote miasta

Radżastan to Indie z wyobrażeń: maharadżowie, forty na skałach, wielbłądy, turbany w kolorze szafranu i kobiety w sari tak intensywnych, że pustynia wokół wydaje się jeszcze bardziej płowa. „Kraina królów" jest największym stanem Indii — większym od Polski — i ma tyle miast wartych zobaczenia, że najczęstsze pytanie brzmi nie „czy jechać", tylko „które wybrać". Poniżej odpowiadamy miasto po mieście.

Krótka odpowiedź

Na pierwszy raz: Jaipur, Jodhpur, Jaisalmer z nocą na pustyni i Pushkar — to rdzeń Radżastanu, który da się objechać w 8–10 dni. Jeśli masz więcej czasu, dołóż malowane havele w Mandawie i Bikaner po drodze z Delhi. Jeśli marzysz o tygrysie — Ranthambore. Udaipur, miasto jezior, zostaw na drugi raz albo na wersję z lotem powrotnym z południa stanu.

Jaipur — Różowe Miasto

Stolica stanu i naturalny początek każdej trasy — trzy godziny od Delhi autostradą, choć realnie pięć. Zbudowana w 1727 roku według planu, z prostymi ulicami i fasadami pomalowanymi na różowo na przyjazd księcia Walii w 1876 roku; kolor obowiązuje do dziś.

• Hawa Mahal — „Pałac Wiatrów", pięciopiętrowa fasada z 953 okienkami, zza których damy dworu oglądały ulicę, same nie będąc widziane. Najlepiej z rana, z kawiarni naprzeciwko.
• Fort Amber — 11 km od miasta, na wzgórzu nad jeziorem. Sala luster Sheesh Mahal, dziedzińce, widok na mury biegnące po graniach jak Wielki Mur. Na górę wjeżdża się jeepem (słonie odchodzą do przeszłości i dobrze).
• City Palace — wciąż zamieszkany przez rodzinę maharadży; muzeum strojów, broni i dwa srebrne dzbany wpisane do Księgi Guinnessa.
• Jantar Mantar — XVIII-wieczne obserwatorium z kamiennymi instrumentami wielkości domów, na liście UNESCO.
• Bazary — Johari Bazar (biżuteria, tkaniny), Bapu Bazar (skórzane kapcie jootis, bawełna z nadrukiem). Jaipur jest światowym centrum obróbki kamieni szlachetnych, ale pamiętaj o ostrzeżeniu z poradnika pieniądze w Indiach: „okazyjnych" kamieni do odsprzedaży nie ma.

Ile dni: dwie noce. Jaipur jest też częścią Złotego Trójkąta — więcej w poradniku Złoty Trójkąt — co zobaczyć.

Jodhpur — Niebieskie Miasto

Nad miastem, na 120-metrowej skale, stoi Mehrangarh — jeden z największych i najlepiej zachowanych fortów w Indiach, z pałacami, muzeum i tarasami, z których widać całe stare miasto pomalowane na niebiesko. Kolor tradycyjnie oznaczał domy braminów, dziś maluje się tak dla chłodu i dla turystów; z góry wygląda to jak morze.

Poza fortem: Jaswant Thada, biały marmurowy cenotaf obok, Sardar Market wokół wieży zegarowej — przyprawy, tkaniny, herbata — oraz pałac Umaid Bhawan, w części hotel, w części muzeum, w części wciąż dom maharadży. Jodhpur to też dobre miejsce na lokalne laal maas, ostry gulasz z jagnięciny, jeśli lubisz wyraziste smaki.

Ile dni: jedna, lepiej dwie noce.

Jaisalmer i pustynia Thar

Na zachodnim krańcu stanu, 100 km od granicy z Pakistanem, z piasku wyrasta Złote Miasto: fort z XII wieku, w którym do dziś mieszka kilka tysięcy ludzi — jeden z ostatnich „żywych" fortów świata. Piaskowiec ma kolor miodu i o zachodzie słońca świeci tak, jakby był podświetlony od środka.

• Fort Jaisalmer — wąskie uliczki, świątynie dżinijskie z koronkową rzeźbą, pałac maharadży, tarasy z widokiem na pustynię.
• Havele — kamienice kupieckie z fasadami rzeźbionymi tak gęsto, że wyglądają jak wycięte z papieru. Najsłynniejsza: Patwon ki Haveli.
• Jezioro Gadisar — sztuczny zbiornik z pawilonami, na spokojny wieczór.
• Noc na pustyni Thar — wydmy Sam lub Khuri, 40 km od miasta: przejażdżka na wielbłądzie o zachodzie słońca, kolacja przy ognisku z muzyką i tańcem, nocleg w namiocie z prawdziwym łóżkiem. Gwiazd jest tyle, że trudno znaleźć czarne miejsce na niebie.

Ile dni: dwie noce — jedna w mieście, jedna na pustyni. Zimą w nocy na wydmach bywa blisko zera; polar i czapka są obowiązkowe.

Pushkar — święte jezioro i wielbłądy

Małe miasteczko wokół świętego jeziora, otoczonego 52 ghatami, z jedną z nielicznych na świecie świątyń Brahmy. Miasto jest wegetariańskie i bez alkoholu — to miejsce pielgrzymkowe, nie kurort. Warto wejść (albo wjechać kolejką) na wzgórze ze świątynią Savitri na wschód słońca nad jeziorem i pustynią.

W listopadzie, przy pełni księżyca Kartik, odbywa się tu Jarmark Wielbłądów — jedna z największych imprez tego typu na świecie: dziesiątki tysięcy zwierząt, wyścigi, konkursy wąsów, karuzele. Pięknie i bardzo tłoczno; hotele rezerwuje się z rocznym wyprzedzeniem.

Ile dni: jedna noc, w drodze między Jodhpurem a Jaipurem.

Bikaner i Mandawa — trasa mniej uczęszczana

Jeśli jedziesz z Delhi do Jaisalmeru drogą północną, po drodze są dwa miejsca, które omija większość wycieczek:

• Mandawa w regionie Shekhawati — miasteczko pełne haveli, kupieckich domów z XVIII i XIX wieku, których ściany od zewnątrz i wewnątrz pokrywają freski: sceny z mitologii, ale też parowozy, samoloty i Europejczycy w melonikach. Nazywane „galerią sztuki pod gołym niebem".
• Bikaner — fort Junagarh, jeden z niewielu w Radżastanie nigdy niezdobytych, z pałacami wykończonymi laką i lustrami. 30 km dalej leży Deshnoke ze świątynią Karni Mata, w której żyje kilkadziesiąt tysięcy czczonych szczurów. Nie dla każdego, ale nie do zapomnienia.

Ranthambore — tygrysy

Na wschodzie stanu, między Jaipurem a Agrą, leży park narodowy Ranthambore — jedno z najlepszych miejsc w Indiach, żeby zobaczyć tygrysa bengalskiego na wolności. Safari odbywają się o świcie i po południu, w otwartych jeepach lub większych „canterach", w wyznaczonych strefach parku; w środku stoi jeszcze XI-wieczny fort na skale. Park jest zamknięty od lipca do września.

Uczciwie: tygrysa się nie gwarantuje. Dlatego rozsądne programy — jak nasze Barwne Indie — mają w planie dwa safari, co realnie zwiększa szanse. Nawet bez tygrysa zobaczysz jelenie sambar, antylopy, krokodyle, pawie i setki ptaków.

Udaipur — na drugi raz

Miasto jezior na południu stanu, z pałacem nad wodą i najsłynniejszym hotelem Indii na wyspie jeziora Pichola. Romantyczne, spokojniejsze od reszty, ale leży na uboczu głównej pętli — dołączenie go do trasy przez Jaisalmer wydłuża wyjazd o trzy dni. Zostaw na kolejną wizytę albo na indywidualny program; układamy takie na życzenie.

Jak ułożyć trasę i ile dni

Czasy realne, z postojami na herbatę i zdjęcia, dla busa z kierowcą. Pociągi istnieją, ale przy grupie samochód jest wygodniejszy i pozwala zatrzymać się po drodze.

Pełna pętla przez wszystkie te miasta to 10–12 dni; z Agrą i Waranasi na końcu — 15–16. Krótsza wersja (Jaipur, Pushkar, Ranthambore, Agra) mieści się w 8–9 dniach i taki jest kręgosłup Barwnych Indii. Jak w ogóle planować pierwszy wyjazd, piszemy w poradniku pierwszy raz w Indiach.

Kiedy jechać do Radżastanu

Od października do marca. Dni są słoneczne i ciepłe (20–28°C), noce chłodne — w grudniu i styczniu na pustyni w okolicach zera. Listopad to jarmark w Pushkarze, luty — festiwal pustynny w Jaisalmerze, marzec — Holi, święto kolorów, w Jaipurze obchodzone z rozmachem. Od kwietnia temperatura rośnie do 40°C i więcej, a monsun (lipiec–wrzesień) jest tu słaby, ale parny i zamyka park Ranthambore. Więcej: kiedy najlepiej jechać do Indii.

Praktycznie

• Warstwy. Zimą rano 5°C, w południe 25°C. Polar na pustynię, coś lekkiego na dzień.
• Buty do fortów. Dużo schodów i kamiennych ramp — wygodne, z podeszwą, nie sandały.
• Jedzenie. Radżastan ma własną kuchnię: dal baati churma (soczewica z pieczonymi kulkami z ciasta), ker sangri (pustynne jagody i strąki), słodki ghewar. Ostrzej niż w Delhi; proś o wersję mild, jeśli wolisz. Zasady bezpiecznego jedzenia: jedzenie w Indiach.
• Zakupy. Tkaniny bandhani i nadruki z Sanganeru i Bagru, niebieska ceramika z Jaipuru, skórzane jootis, miniatury malowane na papierze i jedwabiu. Targuj się na bazarach, nie w państwowych emporiach.
• Świątynie i forty. Buty zostają przed świątynią; w fortach obowiązują bilety, często osobne za aparat.

Najczęściej zadawane pytania